Zàga wàandi tèmmash Hoozi (hooz) ìnèna kʼosshat kìidi. Zàga wàanda Oromia àbbi Kèllin àbbi Kèlli zóoní na Kʼellem Wallaggá zóoní shíindí shíindí kʼétsʼi ùubbish garínda Akʼmo ìnnèt àriga moó bèllin kò mìikkidi. Hoozi ìnèga èlla káammi kʼétsʼinda moó bèlli kʼèesh amsá àbbi zàra ónnó tìn bìsha ebimti kò gàbidi. Bìshkénmi zàga wàandi kò mìikkiga moó bèlli kʼèesh zàa kénni hiinkí. Akʼmo wàandi zàra ùubbash Maramina Shirínimi ídi. Shúlú ìnèga èllami (ìissha) Sèezi wàandi mìikkiga moó bèlli Hoozi Akʼmo bèlli àan kò ìishka ìisshi.
Maaʼo Hoozi ìnèga èllami Akʼmo ìnèga dìya bìshkén garínda zàga wàandi kò mìikkiga bèlli kʼèesh shoómmi ìisshish kò wettʼi. Bìshkénmi ena zàga wàandin kò mìikkigadashi shína ena zàga ìissha kò ìishuwí.
Zàa tèmmish ìn dòʼindí zàga wàandi ùubbash ena opití ìisshish Maaʼo wàandishkén àa kénnimi Akʼmo ìnèga dìya. Mií zàa tèmmish Hoozi ìnèga ìisshi wekkʼa daapí èlli oobbi akkadaamí na wàandi waatsʼi ùubbish mií àan taaná kò gìwaga kʼina. Àga kʼétsʼi ùubbish kò mìikkiga Akʼmo wàandi shúddámi Sèezi wàandi. Enami Hoozi bèllin yáyásh shilka bèlli na Omotikí wàandi diyatí ùubbishmi ena ónnó.
Begí kʼétsʼi ùubbi na dímba sheʼana atsínda àana Maaʼo Koomo kʼétsʼi ùubbish Gwaama wàandi mìikkiga moó bèlli (Komani wàandi diyatí Nilo-Sahara) ena taánami Akʼmo ìnèna ena opití kò ìishti. Hoozi wàandi mìikkiga moó bèlli tíippʼi amsá 10000 na Sèezi bèllindami 15000 shoonandí gàbi kìidi. Zàamí bìshkén konsarvaativí tíippʼi gabí na àa gorá tʼenta tíippʼi gabí na diínsanda heŋgi wàandi tʼewt mìikkiga moó bèlli gabísh kiawtandi shíshoona.
Kʼádá kùdzi tèmmin àbbi kèllinda káammi kʼétsʼi bèlli kítsi tʼénná Hoozi wàandi kò mìikkiga moó bèlli na Sèezi wàandimí dòmbota garí mìikkiga moó bèlli. Bìshkénmi Sèezi wàandi kò mìikkiga moó bèlla tʼeéndi. Káammi kʼétsʼi (máanza máanza godina bèlli) kʼétsʼi ùubbish Hoozi wàanda máanza wàandi shoonandí na Gaallá wàandi kò ès mìikkiga moó belli tìni. Shommá kòpka kʼétsʼi bèlli na piawá shóŋki shoonaga bèllin tʼozó kàsshi hiinkíshta kʼétsʼi ùubbinda bèlli ena kítsi tʼénná Hoozi wàandi mìikkiga moó bèlli ídi bìsshi shíshoona.
Hoozishkénmi Sèezami ena tokkinda wàandi ortograpí hiinkí. Kʼétsʼi tèmmish arí bòlka Akʼmo wàandi na arishkénmi gùzuni káammi ùubbishmi shommá àan kò gìwandimi hiinkí.
«The Ethnologue» èlka dìyamti Hoozi wàanda 7 «shifting» ìnèna kʼosshat kòpti. Sèezi bèllindami ìn ínga. Gwaama ena tokkinda miikkí moó belli na atsí atsínda kʼétsʼi daggash ena wàanda piawá atsí atsí dìnindin 6b kʼétsʼish shàaŋ kòpti.
